Klasik bale eğitimi yalnızca hareketlerin uygulanmasından oluşmaz. Bale öğrencileri aynı zamanda kendine özgü bir bale terminolojisi öğrenir. Ders sırasında öğretmenin kullandığı plié, tendu, relevé, pirouette, arabesque, adagio, allegro, en dehors, en dedans gibi ifadeler klasik balenin ortak dilinin parçalarıdır.

Bu nedenle bale sözlüğü, özellikle bale eğitimine yeni başlayan öğrenciler ve veliler için oldukça faydalıdır.

Peki balede kullanılan terimler nelerdir? Bale hareketlerinin isimleri ne anlama gelir? Fransızca bale terimleri nasıl okunur?

Bu yazımızda klasik bale eğitiminde en sık karşılaşılan bale terimlerini, hareket isimlerini ve anlamlarını alfabetik ve açıklayıcı bir şekilde ele alıyoruz.

Bale Terimleri Neden Fransızcadır?

Klasik bale tarihsel gelişimi içerisinde özellikle Fransız saray kültürü ve daha sonra Avrupa’da gelişen bale okullarıyla birlikte sistematik bir terminoloji kazanmıştır. Bu nedenle bugün dünyanın farklı ülkelerinde gerçekleştirilen bale derslerinde kullanılan birçok terim Fransızcadır.

Örneğin:

Plié bükülmek,
Relevé yükselmek,
Battement vuruş,
Port de bras kolların taşınması,
Pas adım,
Grand büyük,
Petit küçük

gibi anlamlara gelir.

Bu ortak terminoloji sayesinde farklı ülkelerde eğitim alan bale öğrencileri aynı temel teknik dili kullanabilir.

A Harfi ile Başlayan Bale Terimleri

À la seconde

À la seconde, ikinci pozisyon yönünü veya yana doğru gerçekleştirilen hareketleri ifade etmek için kullanılan bir terimdir.

Örneğin grand pirouette à la seconde, çalışan bacağın ikinci pozisyon yönünde açıldığı büyük dönüş çalışmalarından biridir.

À terre

À terre (a ter), “yerde” veya “zeminde” anlamına gelir.

Bir hareketin havada değil zemin üzerinde gerçekleştirildiğini belirtmek için kullanılabilir.

Adagio

Adagio (adajiyo), yavaş, kontrollü ve akıcı hareketlerden oluşan çalışma bölümünü ifade eder.

Adagio kombinasyonlarında genellikle développé, plié, arabesque, attitude, port de bras ve denge çalışmalarına yer verilir.

Adagio yalnızca esneklik değil; aynı zamanda:

• Denge,
• Kuvvet,
• Kontrol,
• Koordinasyon,
• Müzikalite

gerektirir.

Allegro

Allegro, canlı, hızlı ve enerjik hareketleri ifade eder.

Klasik bale derslerinde allegro bölümü özellikle sıçrama hareketlerinin yer aldığı bölümdür. Petit allegro daha küçük ve hızlı sıçramaları, grand allegro ise daha geniş ve büyük sıçramaları içerir.

Adagio yavaş ve akıcı hareketleri ifade ederken allegro daha canlı bir hareket karakterini tanımlar.

Arabesque

Arabesque (arabesk), klasik balenin en bilinen pozisyonlarından biridir.

Bir bacak destek bacağı olarak kullanılırken diğer bacak arkaya doğru uzatılır. Kollar ve üst beden de kullanılan bale ekolüne ve arabesque çeşidine göre belirli pozisyonlarda tutulur.

Assemblé

Assemblé (asamble), “birleştirilmiş” anlamına gelir.

Hareket sırasında çalışan bacak zeminden açılır, dansçı sıçrar ve havada veya inişte ayaklar bir araya getirilir.

Attitude

Attitude (attitüd), çalışan bacağın havada ve dizden bükülü biçimde tutulduğu klasik bale pozisyonlarından biridir.

Attitude öne veya arkaya uygulanabilir ve özellikle adagio, denge ve dönüş çalışmalarında sık görülür.

B Harfi ile Başlayan Bale Terimleri

Balancé

Balancé, vücut ağırlığının bir bacaktan diğerine aktarıldığı sallanma karakterindeki bir bale adımıdır.

Adından da anlaşılabileceği gibi hareket içerisinde denge ve ağırlık aktarımı önemli rol oynar.

Balançoire

Balançoire (balansuar), çalışan bacağın salıncak hareketine benzer şekilde öne ve arkaya hareket ettirildiği çalışmaları ifade eder.

Battement

Battement (batman), temel anlamıyla “vuruş” anlamına gelir ve çalışan bacağın açılıp kapanmasını içeren çok sayıda bale hareketinin genel ismidir.

Battement ailesinin içerisinde:

Battement tendu, battement fondu, battement frappé, petit battement, grand battement gibi birçok farklı hareket bulunur.

Battement Tendu

Battement tendu (batman tandü), çalışan ayağın zeminden ayrılmadan öne, yana veya arkaya doğru uzatılması ve tekrar başlangıç pozisyonuna getirilmesidir.

Tendu, klasik bale tekniğinin en önemli temel hareketlerinden biridir.

Battement Tendu Jeté

Battement tendu jeté, tendu prensibinden hareketle çalışan ayağın zeminden hafifçe ayrıldığı daha dinamik bir egzersizdir.

Bacağın hızı, ayak kullanımı ve koordinasyon üzerinde çalışılır.

Battement Fondu

Battement fondu, destek bacağının plié yaptığı sırada çalışan bacağın kontrollü biçimde açıldığı harekettir.

“Fondu”, erimiş veya eriyen anlamına gelir ve hareketin akıcı karakterini ifade eder.

Battement Frappé

Battement frappé, çalışan bacağın keskin ve hızlı biçimde açıldığı temel bar egzersizlerinden biridir.

Frappé özellikle hız, ayak bileği kontrolü ve petit allegro hazırlığı açısından önemlidir.

Ballonné

Ballonné, sıçrama karakterine sahip bir bale hareketidir. Çalışan bacak battement benzeri bir hareket gerçekleştirirken dansçı sıçrar ve hareket kontrollü biçimde tamamlanır.

C Harfi ile Başlayan Bale Terimleri

Cabriole

Cabriole, havada bir bacağın diğer bacağa vurduğu sıçrama hareketlerinden biridir.

İleri seviye klasik bale tekniği içerisinde görülen koordinasyon ve sıçrama kuvveti gerektiren hareketlerdendir.

Cecchetti

Cecchetti, İtalyan dansçı ve pedagog Enrico Cecchetti’nin geliştirdiği klasik bale eğitim sistemini ifade eder.

Cecchetti yöntemi, bale eğitimindeki önemli ekollerden biridir.

Changement

Changement (şanjman), “değiştirmek” anlamına gelir.

Genellikle beşinci pozisyondan gerçekleştirilen bir sıçrama sırasında önde bulunan ayağın arkaya, arkadaki ayağın ise öne geçirilmesiyle yapılır.

Chassé

Chassé (şase), bir ayağın diğerini “takip ettiği” veya kovaladığı hareket karakterine sahiptir.

Öne, yana veya arkaya doğru uygulanabilir.

Cloche

Cloche (kloş), “çan” anlamına gelir.

Çalışan bacağın öne ve arkaya doğru çan gibi sallandığı hareketleri tanımlamak için kullanılır.

Corps de Ballet

Corps de ballet (kor dö bale), bir bale eserinde toplu dansları gerçekleştiren dansçı grubudur.

Büyük klasik bale eserlerinin sahne düzeninde corps de ballet son derece önemli bir yere sahiptir.

Coup-de-pied / Cou-de-pied

Bale terminolojisinde ayak bileği çevresindeki konumu ifade eder.

Özellikle sur le cou-de-pied pozisyonu fondu, frappé ve petit battement gibi pek çok harekette kullanılır.

Croisé

Croisé (kruvaze), “çapraz” anlamına gelir ve klasik balenin temel vücut yönlerinden biridir.

Dansçının bedeni ve bacakları seyirciye göre çapraz bir yerleşim oluşturur.

D Harfi ile Başlayan Bale Terimleri

Dégagé

Dégagé (degaje), “serbest bırakılmış” veya “uzaklaştırılmış” anlamına gelir.

Farklı bale ekollerinde kullanım biçimi değişebilmekle birlikte genellikle çalışan bacağın tendu benzeri bir hareketle zeminden ayrıldığı çalışmalarla ilişkilidir.

Demi-Plié

Demi-plié, topuklar zeminden ayrılmadan dizlerin kontrollü biçimde büküldüğü küçük plié hareketidir.

Derrière

Derrière (deriyer), “arkada” anlamına gelir.

Devant

Devant (dövan), “önde” anlamına gelir.

Développé

Développé (devlope), “geliştirmek, açmak” anlamına gelir.

Çalışan bacak önce diz seviyesine doğru yükselir, ardından öne, yana veya arkaya doğru kontrollü biçimde uzatılır.

E Harfi ile Başlayan Bale Terimleri

Écarté

Écarté (ekarte), klasik balenin temel vücut yönlerinden biridir ve “açık, ayrılmış” anlamına gelir.

Échappé

Échappé (eşape), “kaçmak” veya “kaçırmak” anlamından gelir.

Dansçı kapalı bir ayak pozisyonundan daha açık bir pozisyona geçer. Sıçrayarak veya pointe/relevé üzerinde farklı şekillerde uygulanabilir.

Effacé

Effacé (efase), bale vücut yönlerinden biridir.

Croisé’nin aksine vücut seyirciye daha açık bir çizgide yerleştirilir.

En Avant

En avant, öne doğru anlamına gelir.

En Arrière

En arrière, arkaya doğru anlamına gelir.

En Bas

En bas, aşağıda anlamına gelir.

En Haut

En haut, yukarıda anlamına gelir.

En Dehors

En dehors (an döor), “dışa doğru” anlamına gelir.

Özellikle rond de jambe ve pirouette gibi hareketlerde hareketin yönünü belirtmek için kullanılır.

En Dedans

En dedans (an dödan), “içe doğru” anlamına gelir.

En dehors’un ters yönünü tanımlar.

En l’Air

En l’air, “havada” anlamına gelir.

Örneğin rond de jambe en l’air, bacağın havada gerçekleştirdiği rond de jambe çalışmasını ifade eder.

En Tournant

En tournant, “dönerek” anlamına gelir.

Bir hareketin dönüş içerisinde gerçekleştirileceğini belirtir.

Entrechat

Entrechat (antrşa), dansçının sıçrama sırasında bacaklarını hızlı biçimde önde ve arkada değiştirdiği veya birbirine vurduğu ileri seviye sıçrama ailesidir.

Épaulement

Épaulement (epolman), klasik balede omuzların, başın ve üst bedenin pozisyona ifade kazandıracak biçimde kullanılmasıdır.

F–G Harfleri ile Başlayan Bale Terimleri

Fondu

Fondu, “erimiş” anlamına gelir.

Bale derslerinde çoğunlukla battement fondu içerisinde kullanılır.

Fouetté

Fouetté (fuete), “kamçılanmış” anlamına gelir.

Özellikle seri dönüşleriyle tanınan fouetté turn klasik bale repertuvarının en bilinen virtüöz hareketlerinden biridir.

Frappé

Frappé, “vurmak” veya “çarpmak” anlamına gelir ve battement frappé hareketinin temel karakterini ifade eder.

Glissade

Glissade (glisad), “kaymak” anlamına gelir.

Ayakların zeminde kayar karakterde hareket ettiği bağlantı ve sıçrama adımlarından biridir.

Grand

Grand, “büyük” anlamına gelir.

Grand plié, grand battement, grand jeté gibi birçok bale teriminin önünde kullanılır.

Grand Battement

Grand battement, çalışan bacağın öne, yana veya arkaya doğru dinamik ve geniş biçimde yükseltildiği harekettir.

Grand Jeté

Grand jeté, klasik balenin en bilinen büyük sıçramalarından biridir.

Dansçı ileri doğru hareket ederken havada bacaklarını geniş biçimde açar.

J–P Harfleri ile Başlayan Bale Terimleri

Jeté

Jeté (jöte), “atılmış, fırlatılmış” anlamına gelir.

Farklı bale hareketlerinin ve sıçramaların isimlerinde kullanılır.

Koreografi

Koreografi, bir dans eserindeki hareketlerin, geçişlerin ve sahne düzeninin tasarlanmasıdır.

Koreograf ise bu dans yapısını oluşturan kişidir.

Leotard

Leotard, bale ve dans derslerinde kullanılan vücuda oturan bale mayosudur.

Lift

Lift, bir dansçının diğer dansçı tarafından kaldırıldığı partnerli hareketleri ifade eder.

Pas

Pas, Fransızcada “adım” anlamına gelir.

Bu nedenle birçok klasik bale teriminde karşımıza çıkar.

Pas de Bourrée

Pas de bourrée, klasik balede farklı biçimlerde uygulanabilen temel bağlantı adımlarından biridir.

Pas de Chat

Pas de chat, “kedi adımı” anlamına gelir.

Kedi sıçrayışını andıran hafif bir sıçrama hareketidir.

Pas de Deux

Pas de deux, iki dansçının birlikte gerçekleştirdiği dans anlamına gelir.

Klasik bale repertuvarında özellikle baş dansçıların gerçekleştirdiği pas de deux bölümleri önemli bir yere sahiptir.

Benzer şekilde:

Pas de trois: Üç kişilik dans
Pas de quatre: Dört kişilik dans

anlamına gelir.

Passé ve Retiré

Passé (pase) ve retiré (rötire) bale derslerinde sık karşılaşılan terimlerdir.

Retiré’de çalışan bacak destek bacağının diz seviyesine çekilir. Passé ise hareketin bir pozisyondan geçiş niteliğini ifade edebilir.

Bu pozisyonlar özellikle pirouette ve développé çalışmalarında sık görülür.

Petit

Petit, “küçük” anlamına gelir.

Petit battement ve petit allegro gibi terimlerde kullanılır.

Petit Battement

Petit battement, çalışan alt bacağın destek bacağının ön ve arka tarafı arasında seri biçimde hareket ettiği küçük ve hızlı bale egzersizidir.

Piqué

Piqué (pike), “iğnelemek” veya “batırmak” anlamına gelir.

Ayak ucunun zemine keskin biçimde yerleştirildiği farklı hareketlerin isimlerinde kullanılır.

Pirouette

Pirouette (piruet), dansçının kendi ekseni etrafında gerçekleştirdiği dönüş hareketidir.

Pirouette farklı başlangıç pozisyonlarından ve farklı yönlerde gerçekleştirilebilir.

Plié

Plié (pliye), “bükülmek” anlamına gelir.

Dizlerin ayakların yönünü takip ederek kontrollü biçimde bükülmesidir.

İki temel çeşidi bulunur:

Demi-plié: Küçük plié
Grand plié: Büyük ve daha derin plié

Plié; sıçrama, dönüş, iniş ve pek çok geçiş hareketinin temelidir.

Point / Pointe

Bale terminolojisinde point veya pointe, ayağın uzatılmış ve gergin kullanımını veya pointe tekniği bağlamında parmak ucunda dans etmeyi ifade edebilir.

Pointe shoe, parmak ucunda dans etmek üzere tasarlanan özel bale ayakkabısıdır.

Port de Bras

Port de bras (por dö bra), “kolların taşınması” anlamına gelir.

Kolların klasik bale pozisyonları arasında baş, omuzlar ve üst bedenle koordineli biçimde hareket ettirilmesini ifade eder.

R Harfi ile Başlayan Bale Terimleri

Relevé

Relevé (rölöve), “yükselmek” anlamına gelir.

Dansçının topuklarını yerden kaldırarak ayakların ön kısmı üzerinde yükselmesidir.

Relevé klasik bale eğitiminde denge, ayak bileği kuvveti ve dönüş hazırlığı açısından oldukça önemli bir harekettir.

Révérence

Révérence (reverans), bale dersinin veya temsilin sonunda gerçekleştirilen selamlama bölümüdür.

Rond de Jambe

Rond de jambe, “bacağın daire çizmesi” anlamına gelir.

İki temel uygulaması vardır:

Rond de jambe par terre: Bacağın zeminde dairesel hareketi
Rond de jambe en l’air: Bacağın havada gerçekleştirilen dairesel çalışması

Hareketin yönü ise:

En dehors: Dışa doğru
En dedans: İçe doğru

olarak tanımlanır.

S–T Harfleri ile Başlayan Bale Terimleri

Sauter

Sauter, “zıplamak” veya “sıçramak” anlamına gelir.

Bale derslerindeki pek çok allegro hareketinin temelinde plié ve kontrollü sıçrama-iniş mekanizması bulunur.

Sissonne

Sissonne, iki ayaktan başlayarak gerçekleştirilen sıçrama ailesidir.

Farklı sissonne çeşitlerinde iniş biçimi ve bacakların pozisyonu değişebilir.

Soubresaut

Soubresaut, iki ayağın birlikte yerden ayrıldığı ve tekrar birlikte indiği sıçrama türlerinden biridir.

Sous-sus

Sous-sus, özellikle beşinci pozisyon içerisinden relevé veya pointe üzerine yükselirken bacakların sıkıca bir arada tutulduğu bale pozisyonlarından biridir.

Soutenu

Soutenu, dönerek gerçekleştirilen hareketler içerisinde kullanılan bir terimdir ve “desteklenmiş” anlamına gelir.

Split

Split, bacakların yerde farklı yönlere doğru tamamen veya yüksek ölçüde açıldığı esneklik pozisyonudur.

Bale eğitiminde split çalışmaları öğrencinin yaşına, anatomik yapısına ve seviyesine uygun şekilde kontrollü olarak gerçekleştirilmelidir.

Stretching

Stretching, germe ve esnetme çalışmaları anlamına gelir.

Bale eğitiminde esnekliğin yanında kuvvet ve hareket kontrolünün de birlikte geliştirilmesi önemlidir.

Temps Levé

Temps levé, yükselme ve sıçrama içeren bale hareketlerinden biridir.

Temps Lié

Temps lié, birbirine bağlı ve akıcı biçimde gerçekleştirilen hareketler anlamına gelir.

Tombé

Tombé, “düşmek” anlamına gelir.

Dansçının ağırlığını plié içerisinde bir bacağa aktardığı ve çoğu zaman bir sonraki harekete hazırlık görevi gören geçiş hareketidir.

Tutu

Tutu, klasik bale repertuvarıyla özdeşleşmiş bale kostümüdür.

Farklı dönem ve repertuvarlara göre romantik tutu veya klasik tutu gibi farklı biçimleri bulunabilir.

V Harfi ile Başlayan Bale Terimleri

Vaganova

Vaganova, Rus bale pedagogu Agrippina Vaganova’nın geliştirdiği klasik bale eğitim sistemidir.

Bugün dünyanın birçok ülkesindeki bale okullarında kullanılan önemli klasik bale ekollerinden biridir. Kaynak sözlüğünde de Vaganova “Rus bale ekolü” olarak tanımlanmaktadır.

Bale Derslerinde En Çok Kullanılan Terimler Hangileridir?

Bale eğitimine yeni başlayan öğrencilerin ilk etapta bütün bale sözlüğünü ezberlemesi gerekmez.

Başlangıç seviyesinde en sık karşılaşılan terimler genellikle:

Plié, tendu, relevé, point, flex, battement, passé/retiré, port de bras, en avant, en arrière, devant, derrière, arabesque, sauté ve grand battement gibi temel kavramlardır.

Öğrencinin seviyesi ilerledikçe adagio, allegro, pirouette, fouetté, assemblé, entrechat, grand jeté ve farklı vücut yönleri gibi daha kapsamlı bir bale terminolojisi öğrenilir.

Bale Terimlerini Öğrenmek Neden Önemlidir?

Bale terimlerini öğrenmek yalnızca hareketlerin isimlerini ezberlemek anlamına gelmez.

Bir öğrenci “battement tendu en croix”, “rond de jambe en dehors” veya “développé à la seconde” ifadesini duyduğunda terimlerin anlamını biliyorsa hareketin:

• Hangi yönde yapılacağını,
• Bacağın nasıl kullanılacağını,
• Hareketin karakterini,
• Hangi pozisyona geçileceğini

çok daha hızlı anlayabilir.

Bu nedenle bale terminolojisi, bale tekniğinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Çocuklar Bale Terimlerini Nasıl Öğrenir?

Çocuklarda bale eğitimi sırasında bale terimleri yaşa ve seviyeye uygun biçimde kademeli olarak öğretilmelidir.

Özellikle küçük yaşlarda öğrencilerin önce hareketi deneyimlemesi, ardından hareketin Fransızca ismiyle ilişki kurması öğrenmeyi kolaylaştırabilir.

Örneğin çocuk:

önce dizlerini büker → bunun plié olduğunu öğrenir,
ayağını uzatır → bunun tendu olduğunu öğrenir,
topuklarını kaldırır → bunun relevé olduğunu öğrenir.

Zaman içerisinde bu terimler dersin doğal dili haline gelir.

Bale Sözlüğü, Klasik Bale Eğitiminin Ortak Dilidir

Klasik bale dünyanın pek çok ülkesinde aynı temel hareket terminolojisini kullanan uluslararası bir sanat disiplinidir.

Bu nedenle bale terimlerini ve bale hareketlerinin isimlerini öğrenmek, öğrencinin yalnızca ders içerisinde verilen komutları anlamasını değil, klasik bale kültürü ve tekniği hakkında daha derin bir farkındalık geliştirmesini de sağlar.

Ekol Sanat Akademi’de bale eğitimlerimizde öğrencilerimizin yalnızca hareketleri uygulamalarını değil; bale hareketlerinin isimlerini, anlamlarını ve teknik amaçlarını da öğrenmelerini önemsiyoruz.

Çünkü bale eğitimi yalnızca hareketi tekrar etmek değil; hareketin dilini, tekniğini ve sanatsal anlamını öğrenme sürecidir.